-


Hınıs'ın Tarihi

Hınıs İlçesinin tarihi kesin olmamakla beraber İlçenin Kuruluş tarihi M. Ö. 1400 Yılına dayanmaktadır.
Bu haber 30.10.2008 12:41:20 eklenmiş ve 10811 kez görüntülenmiştir.

HINIS İLÇESİ

HINIS İLÇESİ

Hınıs İlçesi Erzurum’a 150 km. uzaklıktadır. Yüzölçümü 1799 km2 dir. Rakımı 1720 m. dir. Hınıs, batıda Bingöl Dağları (Kof tepesi 3070 m), güneyde Akdoğan Dağları (2879 m.), doğuda Ak Dağları (2953 m.), kuzeyde Kanca Dağları ve Karya Dağı ile çevrili, engebeli ova üzerine kurulmuştur. Arazi genellikle çıplak bir görüntüye sahiptir. Tarım alanları azdır.

İlçenin her iki tarafından geçmekte olan Hınıs Çayı kolları üzerinde bulunan ve tekne tipi kanyon özelliklerine sahip bulunan Hınıs Kanyonu dünyanın sayılı kanyonları arasında yer almaktadır.

Hınıs adı, Arapça “HINS” (Türkçe anlamı Kale) kelimesinden gelmektedir. Hınıs ilçesinin tarihsel geçmişi M.Ö. 1400’lü yıllara dayanmaktadır. Tarih öncesi çağlarda, kaynaklarını bu bölgeden alan Aras ve Fırat nehirlerinin geçtiği vadilerde, büyük kültür ve medeniyetler vücuda gelmiş, çevresinde değişik hayat sahası ve binlerce yıl önce parlayıp sönen eski medeniyetlere sahne olmuş, özellikle Kalkolitik ve Eski Tunç çağından itibaren yoğun iskâna ve siyasi olaylara tanık olmuştur. Bu bilgiler, Hınıs – Kalecik Köyünde bulunan kalenin ilk kuruluşunun M. Ö. I.binde Urartular dönemine ait olması ve Hınıs- Toprakkale’de ele geçirilen M.Ö.II.bine ve Demir Çağına ait buluntulardan başka, ayrıca bu kalede bulunan Urartu kemer parçalarından edinilmekte ve önemli bir yerleşime sahne olduğunu göstermektedir.

Hınıs bölgesini Urartu İmparatorluğuna katan Kral Menuas (M.Ö.810-785) in çivi yazılı taş kitabeleri Zivin Kalesi (Süngütaş) ve Horasan’ın Yazılıtaş köyündedir. Özellikle Yazılıtaş yazıtı hem bölgenin tarihi coğrafyasını, hem de Urartu Krallığının kuzey yayılımını ayrıntılı olarak anlatmaktadır.

M.Ö.680 yılında İskitlar önünden kaçan Kimmerler, Aras boyundaki Urartu devletinin gücünü sarstılar. İskitler (Saka Türkleri) büyük hükümdarları Afrasyab zamanında (M.Ö.654-626) Erzurum ve komşu bölgelerine yerleştiler.

Doğu Anadolu bölgesine (MÖ.60 – M.S.400) yılları arasında Büyük Roma İmparatorluğu hakim olmuştur. 400 yılında Büyük Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılması ile merkezi İstanbul olan Bizans (Doğu Roma imparatorluğu 395-1453) kurulmuş, bölge Bizans hakimiyetine geçmiştir.

Halife Hz.Osman b.Affan (65l), Şam ve El-Cezire valisi olan Mu’aviye’ye bir mektup yazarak, Bizansın doğu bölgesinin fethi için Mesleme el-Fihri oğlu Habib’i görevlendirmesini emretti.

Habib, Suriye ve el-Cezire halkından topladığı askerlerle Kalikala (Erzurum) ya geldi. Bizanslı kumandan Marianos yönetimindeki birlikler, Müslümanlarla ovada yaptıkları savaşta mağlup oldular. Erzurum ve çevresi (Hınıs Bölgesi dahil) İslamla tanışmış oldu.

651-949 döneminde İslam idaresinde olan bölge, Bizanslıların baskıları sonucu tekrar onların hakimiyetine girdi.

Büyük Selçuklu Sultanı Tuğrul Şah’ın emri ile komutan İbrahim Yınal Türkistan’dan Nişapur’a gelen ve yurt arayan kalabalık Türkmen grubunu 1047’de, Anadolu’ya gönderdikten sonra, arkasından büyük bir ordu ile harekete geçti. Selçuklular, 1048 de Theodosiopolis’e (Karin) ait bütün bölgelere ve güneyde Haşhtenic (Hınıs ve yöresi) ve Toron/Taronay (Muş) yöresine Türkmen gruplarını yerleştirdi.

Hınıs İlçesi Hınıs Kanyonu

Bizans İmparatoru Romanos Diogenes, 26 Ağustos 1071 de, Alp Arslan ile Malazgirt meydan muharebesini yaptı. Romanos Diogenes esir düştü. Alp Arslan’ın isteği ile barış yapıldı ve bölge Türklere terk edildi.

Selçuklu hakimiyetiyle bölgeye Saltuklular (1072 – 1202), Erzurum Selçuklu Beyliği (1202-1230), Türkiye Selçukluları (1230-1308), İlhanlılar (1308-1335) dönemlerinde hakim olmuşlardır.

İlhanlılar döneminde Hınıs’a Sutaylılar ailesinin beyi Hacı Togay hakimdi. Çobanlılar’dan Şeyh Hasan Çobani, Muş tarafından gelerek Sutaylıların hakim olduğu yerleri yağmalamaya başladı. Hınıs ve çevresinde büyük tahribat yaptı. Çobanlıların hakimiyeti 1358 yılına kadar sürdü. 1358 yılında Celâyirli Sultan Üveys’in Tebrizi almasından sonra Hınıs Çobanlıların hakimiyetinden çıkmış ve Eratnalılar dönemi başlamıştır. Eratnalılar (1335-1381), Karakoyunlular (1381-1468), Akkoyunlular (1468 – 1502), Şah İsmail (Safeviler) (1502-1514) arasında sert mücadelelerle geçen bu dönemlerde bölge huzur bulamamış, nüfus azalmıştır.

Şeref-nâme’ye göre Hınıs, Ak-Koyunlular zamanından beri, Malazgird, Uçkan ve Muş ile birlikte Pazûki aşireti beylerinin elinde idi. Hınıs bölgesi Şah İsmail tarafından alındığında da ayni aşiretin beyi Çolak Halid Bey’e verilmiştir.

23 Ağustos 1514’de Çaldıran meydan muharebesini kazanan Yavuz Sultan Selim, bu bölgeyi Safevilerden temizlemiş, Çolak Halid Bey ve ileri gelen adamları öldürülmüştür . Osmanlı ordusu bölgeden çekilirken kaynaklarda kim oldukları belirtilmeyen, İskender ve Halil Selmî adlarındaki şahıslar Hınıs ve Söylemez Baba nahiyelerine hâkim bırakılmışlardır. Osmanlı ordusunun Anadoluya hareket ettiğinin duyulması üzerine Hınıs ve çevresi Şah İsmail tarafından tekrar alınmıştır. İran idaresine geçen Hınıs, H.939/M.1533 yılında Şah Tahmasb tarafından, Bitlis Emiri Şeref Han’ın idaresine verilmiştir. H.942/M.1535 yılı sonlarında, Kanuni Sultan Süleyman ordusu ile birlikte Irakeyn Seferi’nden dönerken Hınıs ve çevresinin Osmanlı idaresine geçtiği anlaşılmaktadır. H.947/M.1540 tarihinde Hınıs Sancak olmuş ve Ayna Hoca Bey Sancak Beyi olmuştur. 19 Zilkâde 951/ 1 Şubat 1545 tarihinde Hınıs Sancak Beyi Mustafa Bey olduğu kayıtlardan tespit edilmektedir.

Rumi takvime göre 1293 yılına rastladığı için Doksanüç Harbi olarak bilinen 1877- 1878 Rus savaşı, daha önce meydana gelen Osmanlı–Rus savaşları gibi Tuna’da ve Doğu Anadolu’da olmak üzere iki cephede cereyan etti. 2 Kasım1877 tarihinde Ruslar Hınıs’ı aldılar.

3 Mart 1878 tarihli Ayastefanos (Yeşilköy) Kararları ve 13 Temmuz 1878 tarihli Berlin Andlaşması ile Rusya ile olan hudut belirtilmiş, Hınıs Osmanlı İdaresinde kalmıştır.

Anadolu’nun birçok yerinde olduğu gibi I. Dünya Savaşına girilmesi ile Rus Ordularının Doğu Anadolu ya yaptığı saldırılarda Hınıs’ta tarihinin en acı sayfalarını yaşamıştır. 15 Ocak 1916’da Ruslar Hınıs’ı işgal etti. Rus ordusunda gönüllü olarak savaşan Ermeni çetecileri, Hınıs ve çevre köylerinde, Osmanlı İmparatorluğunun kendilerine gösterdiği hoş görüye rağmen katliam yapmaya başlamışlardır.

Birinci Dünya Savaşı sonunda Hınıs’in Ermeni işgalinden kurtuluşu 14 Mart 1918’dir.

Hınıs Belediye teşkilatı 1925 yılında kurulmuştur.

Hınıs Belediye Başkanlığına seçilenler:

1925-1929 dönemi Necmettin Diler

1929-1938 üç dönem Hamdi Bingöl

1938- 1943 dönemi Şemsettin Özer

1943-1948 dönemi Faik Alptekin

1948-1951 dönemi Ahmet Bingöl

1951-1955 dönemi Sabri Gültekin

1955-1960 dönemi Cemil İrer

1960-1964 dönemi İlçe Kaymakamları (27 Mayıs İhtilali)

1964-1968 dönemi Enver Erdem

1968-1973 dönemi Ömer Fırat

1973-1977 dönemi İbrahim Eren

1977-1980 dönemi Ömer Fırat

1980-1983 dönemi ilçe kaymakamları (12 Eylül 1980 ihtilali)

1984-1989 Süleyman Sekmen

1989-1999 iki dönem Cafer Eren

1999-2007 dönemi Ali Eren

2007-2014 iki dönem Enver Taçyıldız

2014-2016 Hasan Basri Fırat

2016- ....... Kayyum la atanan Kaymakam Bülent AY

 
Yorum Yaz - Yorumlar
kaan bahadır 08.11.2013 00:39:20
Merhabalar, Ankara'da yaşıyorum ancak baba tarafım Erzurumludur. Büyük babam yanılmıyorsam 1950 lerin başında Hınıs'ta posta müdürü olarak görev yapmış. Babamın ve amcalarımın en güzel çocukluk anıları o döneme aittir. Maalesef büyükbabamı ve babamı kaybettiğimiz için detaylı olarak adres veremiyorum. Ancak o dönemde hem postane hem de PTT lojmanı olarak hizmet veren iki katlı taş bir binada ikamet etmişler bir kaç sene. Ben bu yaz Hınıs'ı görmek ve babamın anlattığı yerleri dünya gözüyle bir kez görmek istiyorum. Ancak özellikle o yapıyı çok merak ediyorum. Hala duruyor ise görmeyi çok arzu ederim. Bu konuda sizden yardım rica ediyorum. 1950 lerde PTT binası olarak kullanılan yapıyı bileniniz varsa bana hala durup durmadığını söyleyebilir mi? Yardımlarınız için şimdiden çok teşekkür ederim. En samimi sevgi ve hörmetlerimle. Kaan Bahadır
kamil kurt 07.07.2012 01:07:28
ben samsunluyum ama neslimin erzurum hınıstan geldiği söylenir araştırmalarım doğrultusunda atalarıma kervancıoğlu derlermiş bu konuda malumatı ollan tütfen bildirsin ben bu sayfadan göreyim teşekkür ederim
muammer bülükyıldız 13.11.2008 11:21:52
sitenis çok güzel ama biraz resim olsa cok güzel olacak hınıs/sarlı mahallesi
YÖNETİMDEN YANIT:
Değerli arkadaşım, çok güzel söyliyorsun, ve tesbitinden de çok haklısın ama sizin gibi duyarlı insanların Hınıs ve hınıs la ilgili resimleri çekerek siteye gönderirse kaynak olarak adınıza yayınlanır. Bunu da senin gibi sağduyulu hemşerimden istiyorum.Gönderirsen çok sevinirim. Sevgi ve sayggı ile kal.
Toplam 3 yorum yapılmıştır.
 ‹ 
 › 

ÇOK OKUNANLAR
SON YORUMLAR



Hınıs'ın çehresini değiştiren sebepler hangisidir?

45.6%

21.7%

17.4%

9.5%

5.9%


Erzurum Hınıs ilçesi paylaşım ve bilgi portalıdır. Fotoğraflar ve videolar ayrıca tüm köylerimiz hakkında bilgiyi HınısınSesi.com da bulabilirsiniz
Hınıs'ın Sesi - Erzurum Hınıs ilçesi paylaşım ve bilgi portalı
Hınıs'ın Köyleri
Hınıs'ın Genel Durumu
Hınıs'ta Eğitim
Hınıs'ta Sosyal Yaşantı ve Konut
Hınıs'ın Ekonomik Durumu
Hınıs'ta Altyapı ve Ulaşım
Hınıs'ın Coğrafi Yapısı ve İklimi
Hınıs'ın Tarihi Eserleri ve Turistik Yerleri
Hınıs'ın Tarihi
Acarköy
Akbayır
Akçamelik
Akgelin
Akgöze
Akören
Alaca
Alagöz
Alınkiri (Abdalan)
Alınteri
Altınpınar
Arpadere
Avcılar
Başköy
Bayırköy
Bellitaş(Herami)
Beyyurdu(Begordi)
Çakmak
Çamurlu
Çatak
Çilligöl
Dağçayırı
Demirci
Derince
Dervişali
Dibekli
Dikili
Divanhüseyin
Elmadalı
Erbeyli(Tirkiş)
Erduran
Erence
Esenli
Göller(Kahgik)
Güllüçimen
Gürçayır
Güzeldere
Halilçavuş
Hayran
Ilıcak(Germik)
İsmail
Kalecik
Karaağaç
Karabudak
Karamolla(Kerimelle)
Kazancı
Ketenci
Kızılahmet
Kızmusa
Kongur
Meydanköy
Mezraa
Mollacelil
Mollakulaç
Mutluca
Ortaköy
Ovaçevirme
Ovakozlu
Parmaksız
Pınarköy
Şahabattinköy
Şahverdi
Şalgamköy
Saltepe
Sıldız
Söğütlü
Sultanlı
Suvaran
Tanır
Tapuköy
Taşbulak
Tellitepe
Tipideresi
Toprakkale
Toraman
Ulucayır
Ünlüce
Uyanık
Yamanlar
Yaylakonak
Yelpiz
Yeniköy
Yeşilyazı
Yolüstü(Arus)